حقوق
مسائل ثبتی و حقوقی وقف

مسائل ثبتی و حقوقی وقف

در اینجا قصد درایم تا به بررسی مسائل ثبتی و حقوقی وقف بپردازیم. وقف و اوقاف شامل موارد مختلفی است. در لغت وقف به معنای ایستادن و یا آرام گرفتن در حالت ایستاده است. در زمینه فقهی در واقع وقف به معنی حبس کردن مال و در امتداد آن بخشش منفعت حاصل از آن بدون انتظار دریافت عوض میباشد. از املاک وقف شده هر چه سود و منفعت به دست می‌آید در راه خدمت به مردم و نیازمندان و همچنین بهبود اوضاع کسانی که دچار مشکلات هستند به نوعی استفاده میشود.
وقف در موارد حقوقی در واقع به معنای حبس عین و استفاده ار منفعت‌ها است و بر این پایه در قانونی مدنی ماده 55 بدین نحو بیان شده است:

“وقف عبارت است از این که عین مال، حبس و منافع آن تسبیل شود”

انواع وقف چیست؟

وابسته به آنچه که برای مورد وقفی تعریف شده است، وقف به دو نوع کلی وقف عام و وقف خاص تقسیم میشود:

وقف عام در مواردی به کار میرود که مورد یا مال وقف شده برای اهداف و موارد عمومی وقف شده باشد. از جمله آنها میتوان به وقف بر مدارس، مساجد، قنات‌ها و … و همچنین وقف بر یتیمان، فقیران، بی‌خانمان‌ها و … اشاره نمود.

وقف خاص در مواردی عینیت می‌یابد که در آنها وقف برای “اشخاصی محصور معین” می‌باشد. از جمله آنها میتوان به وقف بر کارکنان یا کارمندان، وقف بر اقوام و آشنابان به صورت خاص مانند وقف بر برادرزاده و … اشاره نمود.

توضیح درباره مسائل ثبتی و حقوقی وقف

اگر بخواهیم درباره مسائل ثبتی و حقوقی وقف ریزتر بشویم باید به موارد زیر توجه کافی داشته باشیم:

نحوه وقف کردن ملک

تعدادی قوانین برای وقف کردن هر ملک یا اموالی وجود دارد که مهمترین آنها ماده 57 قانون مدنی تا ماده 64 قانون مدنی هستند.

ماده 57 قانون مدنی: “واقف باید مالک مالی باشد که وقف میکند و بعلاوه دارای اهلیتی باشد که در معاملات معتبر است.”

ماده 64 قانون مدنی: “مالی را که منافع آن موقتاً متعلق به دیگری است میتوان وقف نمود و همچنین وقف ملکی که در آن حق ارتفاق موجود است جائز است‌ بدون اینکه به حق مزبور خللی وارد آید.”

ماده 64 قانون مدنی به معنا آن است که مشخصا اگر حقی برای شخص یا اشخاص دیگری در مال یا اموال وقف شده وجود داشته باشد مصداقی مانند رهن بودن مال در رهن شخص دیگر دارد و وقف دچار مشکل است. که این از جمله مسائل ثبتی و حقوقی وقف است.

رجوع از وقف در صورت نبودن قبض به چه معناست؟

اگر بخواهیم توضیحی درباره رجوع وقف در صورت نبود قبض بدهیم باید بگوییم که وقف در واقع یک عقد عینی است و مشمول ماده 59 قانون مدنی میشود.

ماده 59 قانون مدنی: “اگر واقف عین موقوفه را به تصرف وقف ندهد وقف محقق نمی‌شود و هر وقت به قبض داد وقف تحقق پیدا می‌کند.”

معنی قبض در این قانون، بدین شرح است که مال فروخته و خریده شده (مبیع) تحت اختیار و تسلط مشتری قرار داشته باشد. پس از آنکه مفهوم قبض را در این قوانین دریافتیم حال میتوانیم به ماده 60 قانون مدنی اشاره کنیم:

ماده 60 قانون مدنی: “در قبض فوریت شرط نیست بلکه مادامیکه واقف رجوع از وقف نکرده است هر وقت قبض بدهد وقف تمام میشود.”

حال با دریافتن ماده 60 قانون مدنی درباره مسائل ثبتی و حقوقی وقف میخواهیم بدانیم اگر اشخاصی كه به نفع آنها وقف‏ صورت گرفته است محصور یا غیرمحصور باشند شرایط به چه نحوی خواهد بود. پس باید به سراغ ماده 62 قانون مدنی برویم.

ماده 62 ‏قانون مدنی: “در صورتی. که موقوف علیهم محصور باشند خود آن ها قبض می کنند و قبض طبقه اول کافی است، و اگر موقوف علیهم غیر محصور یا وقف بر مصالح عامه باشد متولی وقف و الا حاکم قبض می کند.”

در مرحله بعد اگر قبض کردن بر عهده ولی و وصی باشد باید به ماده 63 قانون مدنی رجوع کنیم.

ماده 63 قانون مدنی: “ولی و وصی محجورین از جانب آن ها موقوفه را قبض می کنند و اگر وقف تولیت را برای خود قرار داده باشد قبض او کفایت می کند”

حال در چه صورتی با توجه به قوانین بیان شده وقف باطل است؟ برای پاسخ دادن به این سوال کافی است تا ماده 67 قانون مدنی را مطالعه کنیم.

ماده 67 قانون مدنی: “مالی که قبض و اقباض آن، ممکن نیست وقف آن باطل است، لیکن اگر واقف تنها قادر به اخذ و اقباض آن نباشد و موقوف علیه قادر به اخذ آن باشد صحیح است.”

@ سازمان اوقاف

نویسنده

مدیر محتوا

دیدگاه (1)

  1. مشکلات امور ملکی - موسسه ثبتی داوری هیوا دادمان | هر آنچه درباره امور ملکی باید بدانید
    28 تیر 1399

    […] امور مرتبط با وقف املاک […]

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *